Edukacja na pograniczu Mapa serwisu E-mail

Żylina i okolice

Terytorium górnej części regionu Považie w okolicach Żyliny należy do najważniejszych regionów wśród ośmiu samorządowych regionów terytorialnych w Słowacji. Na północnym zachodzie sąsiaduje z regionem Kysuce, na wschodzie z regionem Turiec oraz górną częścią regionu Ponitrze, na południu – z regionem trenczyńskim. Region ten jest usytuowany w dolnej części północno-zachodniej Słowacji po lewej stronie rzeki Wag, do której wpadają płynące z dolin inne rzeczki. Większą część regionu pokrywają pasma górskie Jaworników, Mała Fatra, Strażowskie oraz Sulovskie Wierchy, Wyżyna Kysucka oraz Wzgórze Żylińskie. Atrakcyjnym przyrodniczo jest przede wszystkim obszar Parku Narodowego Mała Fatra. Występuje tam wiele gatunków okazałych roślin, zwierząt wodnych i lądowych (m.in. niedźwiedź brunatny, orzeł skalny lub sokół wędrowny). W regionie tym leżą cztery miasta (Źylina, Bytca, Rajec oraz Rajecke Teplice) oraz 61 gmin. Znajduje się w nich 216 obiektów architektonicznych i prawie 200 pomników przyrody godnych uwagi. Największym miastem jest Żylina. W nim ma siedzibę Urząd Samorządowego Regionu Terytorialnego oraz inne urzędy administracyjne. Miasto stanowi centrum kulturalnym, gospodarczym, węzłem komunikacyjnym, ośrodkiem edukacyjnym na szczeblu szkolnictwa średniego i wyższego, a także ośrodkiem badawczym. Z Żyliny jest tylko kilkadziesiąt kilometrów do najbardziej przyciągających pod względem przyrodniczym i etnograficznym miast Słowacji.

Doliną Terchowską prowadzi wejście do Vratnej oraz Małej Fatry. Przełęcz Strecnianska dzieli pasmo górskie na część Krywańską i Lucańską. Część Krywańska jest dostępna od 1946 roku wraz z wyciągiem krzesełkowym z Vratnej do Siodła Slinowskiego. Z siodła możliwe jest przejście grzbietem przez szczyty Chleb, Steny, Hromove oraz Stoh. Do najpiękniejszych należy widok na Wielki Rozsutec wraz ze Skałami Południowymi oraz Małym Rozsutcem. Najwyższym szczytem jest Wielki Fatrzański Krywań (1709 m). Do części Lucanskiej Małej Fatry, (nazwa pochodzi od najwyższego szczytu tejże części, tj. Velkej luky (Wielkiej Łąki) o wysokości 1476 m), można dotrzeć kolejką linową na Martinske hole.

Dolina Rajecka jest do dziś znana z kultywowania tradycji karnawałowych i ludowych. Znajdują się tam baseny, lecznicze źródła termalne, warunki do uprawiania narciarstwa i turystyki.

Na trasie do Bratysławy leży miasto powiatowe Bytca z interesującą pod kątem atrakcji przyrodniczych i historycznych, okolicą.

Biura Informacji Turystycznej

Cestovná kancelária SELINAN Burianova medzierka 4 010 01 Žilina Tel. 00421/41/5620 789 E-mail: selinan@selinan.sk Združenie turizmu (Stowarzyszenie Turystyczne) Ul. sv. Cyrila a Metoda 96 Terchová Tel. 00421/41/5993 100 www.terchovaregion.sk e-mail: ztt@terchova.sk Turistické informačné centrum Pohoda (Centrum Informacji Turystycznej Pohoda) Ul. osloboditeľov Rajecké Teplice Tel. 00421/41/5494 366 www.rajeckapohoda.sk infocentrum@rajeckapohoda.sk

Tradycyjne imprezy w regionie

Żylina: Uroczystości Staromiejskie; czerwiec. Żylina: Jašidielňa; wrzesień. Terchová: Dni Cyrylometodejskie; lipiec. Rajecké Teplice: Lato kulturalne i muzyczne; lipiec-wrzesień. Terchová: Dni Janosika, Festiwal Folkloru i Muzyki; sierpień. Żylina: Wieczornica, Festiwal Muzyki Country oraz Słowackiej Muzyki Folkowej; wrzesień.

Kulturalne i przyrodnicze atrakcje Żyliny i okolic

Żylina

Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1208 roku. Wspomina się o nim w nazwie Terra de Selinan, w dokumentach z 1297 roku pojawia się również nazwa Żylina.

Godną uwagi średniowieczną pamiątką literatury jest Żylińska Księga Miejska z 1378 roku. Na podstawie rozporządzeń, zamieszczonych w tym najstarszym dokumencie prawnym z tego terytorium, miasta północno-zachodniej Słowacji podejmowały wszelkie czynności administracyjne. Żyliński areał miejski należy do największych i najstarszych na Słowacji. W centrum historycznym na Placu Mariańskim (Marianske namestie) z domami mieszczańskimi dominuje Kościół świętego Pawła Apostoła. Jest jedynym placem, gdzie na całym jego obwodzie zachowały się arkady. Od wiosny do jesieni można na nim przyjemnie posiedzieć, korzystając z usług kawiarni i restauracji. Interesujące obiekty architektoniczne znajdują się na sąsiednich uliczkach placu. Trójnawowy Kościół Trójcy Przenajświętszej nad Schodami Farskimi zbudowano około 1400 roku, prawdopodobnie na miejscu zamku żylińskiego. Ma charakter renesansowy, jego wieża ma wysokość 51 metrów. Sąsiednia wieża Burianova jest 5 metrów niższa. Na zbiegu rzek Kysucy i Wagu stoi Zamek Budatyński. Wspomina się o nim na początku XIV wieku. Pierwotnie pełnił funkcję zamku wodnego. Obecnie znajduje się w nim Muzeum Doliny Wagu z unikatową światową kolekcją wyrobów artystycznych i rzemieślniczych z drutu. W zamku znajdują się także ekspozycje dotyczące epokowego wnętrza oraz kolekcja sakralna z XVIII i XIX wieku. Galeria Sztuki Doliny Wagu (Považská galéria umenia) ma siedzibę w centrum miasta na Placu Hlinki w budynku postawionym w 1911 roku. W zbiorach galerii są kompleksowe kolekcje artystyczne dwóch wybitnych artystów słowackich pochodzących z tego regionu: rzeźbiarza akademickiego Rudolfa Pribisa oraz akademickiego malarza, grafika i ilustratora Vincenta Hložnika. Galeria organizuje obecnie wystawy współczesnych artystów. W Domu Makovickiego organizowane są różnorodne imprezy kulturalne i edukacyjne. Jest to Regionalne Centrum Oświatowo-Edukacyjne. W budynku są również pomieszczenia należące do Planetarium w Żylinie. Punkt obserwacji znajduje się na Małym Dziale obok cmentarza wojskowego. W secesyjnym Domu Sztuki ma siedzibę i daje koncerty Państwowa Orkiestra Kameralna, najlepszy słowacki interpretacyjny reprezentant muzyki kameralnej. Pierwotnie w tym budynku znajdowało się kino Grand Bio Uniwersum, w 1921 roku odbyła się w nim premiera pierwszego słowackiego filmu Janosik. W żylińskim teatrze miejskim w sąsiedztwie Kościoła Przenajświętszej Trójcy znajduje się stała scena do przedstawień. Budynek postawiono w stylu neoklasycystycznym i stanowi on część najbardziej znanej panoramy Żyliny. Najstarszą budowlą pamiątkową na terenie Żyliny jest kościół św. Stefana – króla, usytuowany w miejskiej części Zavodie. Zbudowany w XII wieku, zachowały się w nim okazałe freski.

W miejskiej części Trnové znajduje się drewniany gotycki kościółek św. Jerzego, jednonawowa budowla z dachem gontowym. Pisemna wzmianka pochodzi z 1582 roku.

Miejscowość Višňové leży koło Żyliny w dolinie o tej samej nazwie sięgającej pod szczyt Minčol w Lučanskiej Małej Fatrze. Miejscowość ta jest znanym miejscem pielgrzymkowym. Kościół pochodzi z 1769 roku.

Z miejscowości Stráňavy koło Żyliny prowadzi szlak turystyczny na zamek Strečno.

Bytča

Od 1996 roku jest miastem powiatowym. W mieście znajduje się ciekawy plac historyczny, przez który przepływa rzeczka. Zamek Bytcański należy do najstarszych renesansowych budowli na Słowacji. Został wybudowany na podwalinach zamku wodnego w 1601 roku z dziedzińcem na wzór włoskich obiektów renesansowych. Zamek polecił wybudować palatyn węgierski Juraj Turzo. Jego część stanowi Pałac Ślubów, który służył rodzinie Turzo między innymi do organizacji wesel ich ośmiu córek. Z Bytčy prowadzą drogi do Górnych Kysuc, a stamtąd na Morawy.

Veľké Rovné jest położone pośrodku Jaworników. Jest znane z tradycji rzemieślników trudniących się druciarstwem.

Dlhé Pole jest miejscem narodzin mistrza druciarstwa i przedsiębiorcy J. Holánika Bakeľa.

Miejscowość Predmier należała w przeszłości do władców zamku považskiego, a wzmianka w dokumentach pochodzi z 1193 roku. W dzielnicy o nazwie Maršová odkryto znalezisko archeologiczne ludu z okresu kultury puchowskiej. W miejscowości tej urodził się Jozef Ignác Bajza, autor pierwszej powieści słowackiej.

Jabloňové jest usytuowane pod Przełęczą Suľovską, która została wyżłobiona przez rzeczkę Hradňankę do wznoszących się wież oraz baszt. Parking naprzeciwko schroniska Suľov stanowi punkt wyjścia w stronę Bramy Gotyckiej z otworem o wysokości 13 m na Zamek Suľovski oraz do doliny Hoľazne.

Pierwsza pisemna wzmianka o Dolnym Hričovie pochodzi z 1208 roku. Dawną historię przypominają pozostałości wielkiego zamku Hričov. W miejscowości znajduje się międzynarodowe lotnisko żylińskie.

Lietava położona jest pod ruinami kompleksu zamkowego. Zamek Lietavski został zbudowany na początku XIII wieku i należy do najobszerniejszych na Słowacji. Największy rozmach zanotował po 1556 roku za panowania palatyna Juraja Turzo. Od 1770 r. zaczyna pustoszeć.

Suľov stanowi punkt wyjścia do państwowego rezerwatu przyrody Suľovskie Skały z pozostałościami zamku Suľov. Przedstawiają one nadzwyczajnie osobliwą i estetyczną całość z wieloma niezwykłymi kształtami baszt, piramid, wieży, słupów, okien i bram. Wśród jaskiń wyróżnia się niedostępna dla zwiedzających Sarkania diera o długości sześćdziesięciu metrów. W Sulowskich Skałach powstała terenowa ścieżka edukacyjna.

W Poluvsí znajduje się interesujący pomnik przyrody Poluvsianska piramida skalna. Dolomitowy kształt piramidalnej skały powstał w wyniku erozji oraz oddzielenia masywu Słonecznych Skał.

Rajec znajduje się 20 km od Żyliny. Antyczność tegoż miasteczka w środkowej części Doliny Rajeckiej potwierdzają dokumenty kapituły nitrzańskiej z 1193 roku. Później należał do arcybiskupstwa ostrzygomskiego, natomiast w XIV wieku władcom zamku Lietava. Było znane jako ośrodek rzemiosła, gdzie do niedawna wykonywano rzeźby w drzewie. Pierwotnie gotycki kościół był wielokrotnie przebudowywany. Interesujący jest ratusz z wieloma dwukondygnacyjnymi renesansowymi i barokowymi domami. Miasteczko to jest punktem wyjścia do okolicznej przyrody.

Rajecke Teplice położone są w zalesionej dolinie Kotliny Rajeckiej przy rzece Rajčance. Są w nich atrakcyjne kąpieliska z historią sięgającą XIV wieku, gdzie leczy się neurozy, choroby reumatyczne, neurastenie, psychastenie oraz choroby zawodowe. Częścią lecznictwa jest przyjemne uspokajające środowisko w parkach około jeziorka służącego za kąpielisko, po którym można jeździć łodzią motorową. W miasteczku odbywają się koncerty różnych gatunków muzyki.

Rajecká Lesná, znana do 1948 roku z nazwy Frívald, jest miejscowością pielgrzymkową. Sławę światową zyskała dzięki olbrzymich rozmiarów szopki ruchomej autorstwa mistrza rzeźby ludowej Jozefa Pekary z charakterystyczną architekturą Słowacji z dziesiątkami ruchomych postaci ludzi i zwierząt.

W miejscowości Čičmany na końcu Doliny Rajeckiej znajdują się zacne malowane chaty drewniane. Kompleks obiektów ozdobiony białymi ornamentami jest pamiątką sztuki ludowej. Do najpiękniejszych chat drewnianych należy chata Ondreja Gregora. Najbardziej znanym obiektem jest Dom Radena. Znajdują się w nim ekspozycje Muzeum Doliny Wagu o żywocie, pracy, zwyczajach i obyczajach ludności Čičman. Miejscowość ta jest centrum zimowej oraz letniej rekreacji i turystyki.

W miejscowości Kunerád znajduje się zamek w stylu secesyjnym z wieżami narożnymi, terasami, arkadami oraz dachowymi wykuszami. Został zbudowany w 1916 roku jako zamek myśliwski. Obecnie należy on do słowackiego kompleksu kąpielisk leczniczych w Rajeckich Teplicach i służy rekonwalescencji pacjentów.

Strečno znajduje się na trasie z Żyliny do Martina. Pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1321 roku. Położone jest pod jednym z najbardziej znanych zamków, który zbudowano w celach ochronnych dla pobierających cło przy znaczącym brodzie przez Wag. W 1698 roku po przegranym powstaniu cesarz Leopold rozkazał wyburzyć. Pozostałości zamku są rekonstruowane, zainstalowano w nim stałą ekspozycję o jego historii. Można zamówić sobie w nim stylową ceremonię ślubną. Na Wagu na odcinku streczniańskim Barierowa turyści mają możliwość spływu na tratwach. Ze Strečna płynie prom rzeczny przewożący samochody osobowe do Varína, skąd można kontynuować drogę do Vratnej Doliny w paśmie górskim Mała Fatra.

Teplička nad Wagiem jest pierwszą miejscowością na trasie z Żyliny przez Dolinę Terchovską do Vratnej. Znajdują się w niej pierwotny kasztel i kościół renesansowy z końca XVI wieku.

Varín jest pisemnie wspominany w 1321 roku. Nad miejscowością znajdują się ruiny starego zamku z końca XIII wieku. W Varínie z rozległym rynkiem pośrodku miejscowości ma swoją siedzibę administracja Parku Narodowego Mała Fatra.

W miejscowości Krasňany znajduje się kasztel z XV wieku.

W miejscowości Gbeľany znajduje się kościół barokowy z I połowy XVIII wieku, interesująca pod względem architektonicznym jest także kuria z okresu klasycyzmu.

Terchová charakteryzuje się osadnictwem trudniącym się w przeszłości ręcznym uprawianiem poletek na stokach górskich (w przeszłości było tam 20 osad). Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1590 roku. Położona jest na granicy Małej Fatry oraz Wierzchowiny Kysuckiej. Miejscowość ta jest miejscem narodzin bohatera walki o prawa ludu Juraja Janosika. Po 300-nej rocznicy jego narodzin w 1988 roku została wybudowana na jego cześć rzeźbę o niebotycznej wielkości na wejściu do areału do amfiteatru pod gołym niebem Pod Borinami. W budynku Urzędu Gminy Terchová mieści się stała ekspozycja etnograficzna Muzeum Doliny Wagu. Miejscowość stanowi bramę wejściową przez Tiesňavy do Vrátnej Doliny pod grzbietami krywańskiej części pasma górskiego Mała Fatra. Z 230 kilometrami oznakowanych szlaków turystycznych oraz odpowiednimi stokami do uprawiania narciarstwa należy do najczęściej odwiedzanych letnich i zimowych ośrodków rekreacyjnych w Słowacji. Vrátna otoczona jest małofatrzańskimi szczytami Boboty, Veľký Rozsutec, Poludňový Grúň, Steny, Chleb, Veľký Kriváň, Kraviarske, Baraniarky. Vrátna jest siedzibą słowackiego górskiego pogotowia ratunkowego. Stefanová, jedna z osad Terchovej, leży u podnóża Veľkiego Rozsutca. Przez Terchovą prowadzi szlak do Zázrivej w regionie Orawa.

Turystyka rowerowa

Górna część regionu Považie ma nadzwyczajnie korzystne warunki do uprawiania turystyki rowerowej. Należy do obszarów o największym zagęszczeniu tras dla rowerzystów w Słowacji. W ramach projektu Phare Credo Klub Cyklistów Słowackich (Slovenský cykloklub) wytyczył 1000 km tras rowerowych prowadzących, przez doliny rzeki Wag i rzeki Kysucy (cyklomagistrala wzdłuż Wagu), grzbietami górskimi Jaworników, okolicami Suľova, Stražovskich Wierchów, Kysuckiej Wierzchowiny oraz Kysuckich Beskidów. Większość tras prowadzi również na teren Republiki Czeskiej.

Najpopularniejsze trasy rowerowe:

Doliną Rajecką – z Żyliny do Lietavskej Lúčky pod Lietavskim zamkiem i na Rajecké Teplice, Zbyňov do Rajca. Wzdłuż rzeki Rajčianka – prowadzi poza strefę samochodowego ciągu komunikacyjnego z Závodia prez Hôrky, Brezany, Podhorie, Babkov, Zbyňov do Rajeckých Teplíc i z powrotem przez Turską Dolinę, Višňové i Rosinę do Żyliny. Królestwem Matúša – można połączyć z wycieczką na Strečiansky, Lietavský, Považský hrad, na Bytčiansky, Budatínsky a Kunerádsky zámok. Wycieczka kolejką linową z Vrátnej – do Snilovského sedla, stamtąd pod Chlebem pod Hlasną skałę do Trusalovej oraz do stacji kolejowej w Sučanach. Z Terchovej przez Vrátną do Starej doliny, ewentualnie do osady Štefanová na Równą Górę i do Zázrivej.

Jazda na nartach

Vrátna Stefanová, Nový dvor, Boboty pod Rozsutcami z miejscowymi wyciągami na stokach dla amatorów narciarstwa rekreacyjnego. Snilovské sedlo z wyciągiem krzesełkowym oraz dwoma wyciągami narciarskimi na szczyty Chleb i Hromov. Ośrodek narciarski Pasek nad Starą Doliną z wyciągiem czterokrzesełkowym. Čičmany – wyciąg narciarski nad miejscowością.

Sporty wodne i rekreacja, kąpieliska i źródła termalne

W Żylinie przez cały rok czynna jest kryta pływalnia z pięćdziesięciometrowym basenem, w sezonie letnim w użytku jest kąpielisko.

Ulubione miejsce na kąpiel oraz uprawianie sportu znajduje się w podmiejskiej gminie Żyliny Brodno.

W Rajeckich Teplicach kompleksowe usługi leczniczo-rekreacyjne świadczy spa Afrodyta. Znajduje się tam duży basen pływacki z licznymi uzupełniającymi zabiegami leczniczymi, takimi jak różnorodne masaże, pływanie pod prąd, bicze wodne, perełkujące leżaki. Część lecznictwa stanowi przyjemne uspokajające otoczenie w parkach oraz w okolicach służącemu do kąpieli jeziorka, po którym można jeździć łódką motorową.

W miejscowości Rajec licznie odwiedzanym miejscem jest areał kąpieliskowy Weronika z ośmioma basenami, atrakcjami wodnymi, boiskami do piłki plażowej.

Straňavy koło Żyliny są znanym kąpieliskiem ze źródłami termalnymi. W jego areale znajduje się basen dla dorosłych i dla dzieci, jest tu także możliwość gry w tenisa.

Strona internetowa jest jednym z rezultatów projektu pod nazwą "Uczeń na pograniczu językowym polsko-słowackim Euroregionu Beskidy", współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach INTERREG IIIA Polska-Słowacja. KJOiMBH realizuje ten projekt przy współudziale Uniwersytetu Preszowskiego w Preszowie (www.unipo.sk)

Poprawny CSS!